Από τα αρχαία χρόνια ο αθλητισμός αποτελούσε κύριο κομμάτι της ζωής των ανθρώπων και το μισό κομμάτι της εκπαίδευσης (αρχαία ¨γυμνάσια¨) , κι όσα χρόνια κι αν περνούν η θέση αυτή δεν αλλάζει. Οι αρχαίοι έλεγαν ¨Νους υγιής εν σώματι υγιεί¨ κι αυτό συνεχίζει έως σήμερα καθώς τα παιδιά από μικρά ωθούνται στον αθλητισμό παράλληλα με την μόρφωση τους. Έρευνες έχουν δείξει πως η φυσική δραστηριότητα ωφελεί την πνευματική υγεία στους νέους ανθρώπους ( Sabiston et al., 2016).
Οι περισσότεροι συγχέουν τον αθλητισμό με τον πρωταθλητισμό και αυτό δημιουργεί σύγχυση στα οφέλη που, πραγματικά, προσφέρει ο αθλητισμός (Chroni & Zourbanos, 2001). Η νίκη δεν είναι ο πρωτεύων στόχος καθώς υπάρχουν τόσα άλλα που προάγονται με τον αθλητισμό. Μερικά από αυτά είναι η βελτίωση των σωματικών λειτουργιών, η δημιουργία και σύναψη κοινωνικών σχέσεων, η βελτίωση της διάθεσης, η εκτόνωση και διαχείριση του καθημερινού στρες, η διαχείριση του ατομικού\ελεύθερου χρόνου.
Τα αθλήματα χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες (ομαδικά και ατομικά) και η επιλογή θα πρέπει να γίνεται από το ίδιο το άτομο με βάση τα ενδιαφέροντα, τον χαρακτήρα του και την ικανοποίηση που αντλεί από αυτό. Ιδιαίτερα σημαντικό για τους γονείς που παροτρύνουν τα παιδιά τους σε πολύ μικρή ηλικία να ξεκινήσουν ένα άθλημα είναι να προσπαθήσουν να διακρίνουν από τον τρόπο του παιχνιδιού ποια είναι τα ενδιαφέροντα του παιδιού τους , ποιες είναι οι ανάγκες και οι προτιμήσεις του (πχ ανάγκη για κοινωνικοποίηση) καθώς και τι του φέρνει ικανοποίηση και ευχαρίστηση( πχ να βγαίνει χαρούμενο από την προπόνηση).
Η συμμετοχή σε ομαδικά αθλήματα αυξάνει την αυτοεκτίμηση, την υπομονή , ενισχύει τις πνευματικές και κοινωνικές δεξιότητες (Vella et al., 2017) και εκπαιδεύει τα άτομα να συνυπάρχουν και να συνεργάζονται με άλλα άτομα (Sabiston et al., 2016). Μέσα από το ¨ανήκειν¨ σε μια ομάδα οι συμμετέχοντες απολαμβάνουν την υποστήριξη, την αποδοχή και το σεβασμό, τα οποία οδηγούν σε υγιείς σχέσεις των ενηλίκων με τους συνομηλίκους τους (Eime et al., 2013). Επίσης, τα ομαδικά αθλήματα εκπαιδεύουν τα άτομα στην ¨ευγενή άμιλλα¨ και τον συναγωνισμό καθώς το αποτέλεσμα που προκύπτει είναι μέσα από συνεργασία και αφορά όλους . Δεν είναι τυχαίο που ο Αριστοτέλης έλεγε ¨όπου άμιλλα ενταύθα και νίκη εστίν¨, όπου δηλαδή υπάρχει συναγωνισμός και ευγένεια έρχεται και η νίκη. Η ομάδα είναι μια μικρογραφία της κοινωνίας , οπότε οι παίκτες μαθαίνουν στην ομαδική δουλειά και πως να διαχειρίζονται προβληματικές συμπεριφορές. Επιπρόσθετα ενδιαφέρον είναι πως οι παίκτες στα ομαδικά αθλήματα έχουν ιδια χρώματα, ίδιο έμβλημα και κοινό προπονητή άρα και οι αντίπαλοι αντιμετωπίζονται ως παίκτες με άλλα χρώματα και όχι ως ¨εχθροί¨.
Τα ατομικά αθλήματα προάγουν την βελτίωση της συγκέντρωσης , της ψυχικής δύναμης , της αυτοπεποίθησης και της ατομικής ευθύνης (Nia& Besharat, 2010) . Συνήθως, τα ατομικά αθλήματα έχουν υψηλότερα επίπεδα προετοιμασίας και περισσότερες ώρες προπονήσεων καθώς το άτομο έχει μόνο του την ευθύνη να εκπληρώσει τους στόχους που έχει θέσει. Αυτή η αίσθηση της ευθύνης και του ανταγωνισμού μπορεί να οδηγήσει σε έντονη αίσθηση ντροπής ή ενοχής μετά από μια αποτυχία (Nixdorf et al, 2016). Το ωράριο προπονήσεων μπορεί να καθοριστεί από το ίδιο το άτομο και δεν εξαρτάται από άλλους, μεγάλο πλεονέκτημα καθώς η διαχείριση του χρόνου είναι δύσκολη ακόμα και στους μαθητές. Επίσης η σχέση με τον προπονητή είναι κοντινότερη , κάτι που βοηθάει στην αντίληψη των αδύναμων σημείων του αθλητή και στην βελτίωση τους. Τέλος, στα ατομικά αθλήματα μπορεί να μην μαθαίνουν οι αθλητές την συνεργασία, μαθαίνουν όμως την αξία της κοινωνικοποίησης και του σεβασμού του αντιπάλου (Nia & Besharat, 2010).
Έρευνες έχουν συσχετίσει την φυσική δραστηριότητα με την μείωση του ρίσκου για διαταραχές άγχους και κατάθλιψης ( Adachi & Willoughby, 2014). Έχει δειχθεί πως τα ομαδικά αθλήματα συνδέονται με μειωμένα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, σε αντίθεση με τα ατομικά αθλήματα που είναι πιο ανταγωνιστικά και μοναχικά (Nixdorf et al.,2013). Στην έρευνα για τα ατομικά και ομαδικά αθλήματα του Pluhar (Pluhar et al 2019) από τους συμμετέχοντες αθλητές εκείνοι που ακολουθούσαν ατομικά αθλήματα είχαν μεγαλύτερο σκορ στο άγχος και την κατάθλιψη (Pluhar et al 2019). Πιο συγκεκριμένα το 13% των αθλητών σε ατομικά αθλήματα ανέφεραν αγχώδεις διαταραχές και κατάθλιψη σε σχέση με το 7% των αθλητών σε ομαδικά αθλήματα (Pluhar et al, 2019).
Ανακεφαλαιώνοντας, τεράστια είναι η σημασία του αθλητισμού για τα άτομα και εξίσου σημαντικό το κάθε άτομο να επιλέγει το άθλημα που θέλει να ακολουθήσει λαμβάνοντας υπ’ όψιν τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του και τις προτιμήσεις του. Η ψυχική και σωματική ανάπτυξη , η κοινωνικοποίηση και ο αλληλοσεβασμός είναι χαρακτηριστικά τόσο του ατομικού όσο και του ομαδικού αθλητισμού, οπότε όποιο είδος κι αν ακολουθήσει κάποιος τα οφέλη είναι δεδομένα.
Βιβλιογραφία
1. Adachi, P.J.C. & Willoughby ,T. (2014). It’s not how much you play, but how much you enjoy the game : the longitudinal associations between adolescents’ self – esteem and the frequency versus enjoyment of involvement in sports. Journal of Youth and Adolescence 43(1), 137-145
2. Chroni S & Zourbanos N (2001). Psychological benefits from the participation in recreational activities. Physical activity and quality. Special Issue: Recreational Management, 1-6.
3. Eime R.M., Young J.A., Harvey J.T., Charity M.J. & Payne W.R. (2013). A systematic review of the psychological and social benefits of participation in sport of children and adolescents: informing development of a conceptual model of health through sport. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 10 (1), 98
4. Nia Etemadi Mahin & Besharat Ali Mohammad ( 2010). Comparison of athletes’ personality characteristics in individual and team sports. Procedia Social and Behavioral Sciences 5, 808-812.
5. Nixdorf I., Frank R., Hautzinger M. &Beckman J. (2013). Prevalence of depressive symptoms and correlating variables among German Elite athletes. Journal of Clinical Sport Psychology, 7(4), 313-326.
6. Nixdorf I., Frank R. &Beckman J. (2016). Comparison of athletes’ proneness to depressive symptoms in individual and team sports: research on psychological mediators in junior elite athletes . Frontiers in Psychology 7
7. Pluhar E, McCracken C, Griffith K, Christino M, Sugimoto D & Meehan III W. (2019). Team sport athletes may be less likely to suffer anxiety or depression than Individual sport athletes. Journal of Sports Science and Medicine , 18, 490-496.
8. Sabiston C.M., Jewett R., Ashdown-Franks G., Belanger M., Brunet J., O’Loughlin E. & O’Loughlin J. (2016). Number of years of team and individual sport participation during adolescence and depressive symptoms in early adulthood. Journal of Sport and Exercise Psychology, 38(1), 105-110.
9. Vella S.A., Swann C., Allen M.S., Schweickle M.J. & Magee C.A. (2017). Bidirectional associations between sport involvement and mental health in adolescence. Medicine & Science in Sports & Exercise, 49 (4), 687-694.