Η εμπλοκή της ψυχολογίας στην ποινική και αστική διαδικασία έχει σκοπό να βοηθήσει στην απονομή δικαιοσύνης. Ο ρόλος του Δικαστικού Ψυχολόγου – Πραγματογνώμονα είναι να παρέχει στο Δικαστήριο πληροφορίες επιστημονικής φύσεως που βρίσκονται εκτός της εμπειρίας και του πεδίου γνώσεων του Δικαστή.
Η έκθεση της ψυχολογικής πραγματογνωμοσύνης γίνεται είτε ιδιωτικά είτε μέσω διορισμού του ψυχολόγου από το Δικαστήριο. Η έκθεση αυτή είναι αποτέλεσμα της λεπτομερούς εξέτασης του ατόμου μία ή επιπλέον φορές. Η εξέταση αποτελείται συνήθως από την λήψη ιστορικού , αξιολόγηση γνωστικών λειτουργιών, διαγνωστικές δοκιμασίες και ψυχομετρικά τεστ.
Η ψυχολογική πραγματογνωμοσύνη αφορά τομείς όπως
- την ενδοοικογενειακή βία
- την διερεύνηση καταλληλότητας γονέα για ανάθεση επιμέλειας μετά από διαζύγιο
- την εκτίμηση πνευματικής ικανότητας (Καταλογισμός, Άρθρο 34 & 36 Π.Κ)
- την εκτίμηση συναισθηματικής κατάστασης (Καταλογισμός, Άρθρο 34 & 36 Π.Κ.)
- την συμβουλευτική δικηγόρων σε οικογενειακές , ποινικές και αστικές υποθέσεις ενηλίκων
- την αξιολόγηση νοητικής ικανότητας σε υποθέσεις που αφορούν δικαιοπραξίες (δικαστική συμπαράσταση)
- την αποζημίωση για ηθική βλάβη
- την εγκληματική ενέργεια
- υποθέσεις σεξουαλικής κακοποίησης – παρενόχλησης
- την διερεύνηση συναισθηματικής κατάστασης σύνδεσης του ανήλικου με κάθε γονέα χωριστά